25 Haziran 2012 Pazartesi

Türk Tarihi Kronolojisi XXIII / Şevket Koçsoy (ms 1964-ms 1976)

1964
1964 "Yeni Turan” adlı eserin yazarı Halide Edip Adıvar (1884-1964) öldü.
1964 Gümüşpala’nın 1964’te ölümüyle boşalan Adalet Partisi (AP) Genel Başkanlığı’na Devlet Su İşleri eski Genel Müdürü Süleyman Demirel seçildi. AP, 1965 seçimlerinde oyların yüzde 53’ünü alarak tek başına iktidara geldi. Bu seçimlerin bir özelliği de Türkiye’de ilk kez sosyalist bir partinin, Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) seçimlere katılması ve 15 milletvekilliği kazanmasıydı.

1964    Filistin Kurtuluş Örgütü kuruldu ve İsrail Devleti’ne karşı gerilla savaşını başlattı.
1964    Martin Luther King, Nobel Barış Ödülü’nü kazandı.
Şubat 1964 Kıbrıs sorununu çözimlemek üzere Londra’da bir araya gelen Türkiye, Yunanistan ve İngiltere çözim anlaşmasına varamayınca konferans sonuçsuz dağıldı. İngiltere, sorunun çözimü için Birleşmiş Milletler’e başvurdu. Bu arada Kıbrıs’da kanlı olaylar artarak sürdü (15 Şubat 1964).
Mart 1964 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Kıbrıs’ta üç ay süre ile görev yapacak Uluslararası Barış Gücü gönderilmesine karar verdi (4 Mart 1964).
Ağustos 1964 Türkiye ile Fransa arasında İnsan Gücünde İşbirliği Anlaşması, Ankara’da imzalandı. Anlaşmaya göre; ilk etapta 10 bin Türk işçisinin kuzeydeki kömür ocaklarında çalışmak üzere Fransa’ya gönderileceği açıklandı (20 Ağustos 1964).
Haziran 1964 Türk hükümetinin Kıbrıs’a müdahale kararı alması üzerine ABD Başkanı Johnson, ABD yardımından sağlanan silahların müdahalede kullanılamayacağını belirten bir mektup gönderdi (5 Haziran 1964).
Ekim 1964 Rusya, Kıbrıs’ta iki toplumun varlığını kabul etti (30 Ekim 1964).
Kasım 1964 Adalet Partisi Büyük Kongresi’nde Süleyman Demirel ezici bir farkla genel başkanlığa seçildi (29 Kasım 1964 Türkiye).
Aralık 1964 Türkiye ile AET arasında 12 Eylül 1963 yılında imzalanan ve Türkiye’yi Gümrük Birliğine götürecek olan Ortaklık Antlaşması (Ankara Antlaşması) yürürlüğe girdi. Birinci Ortaklık Konseyi toplantısı yapıldı (1 Aralık 1964).
1965
1964-1965 A. Mikoyan (Sovyetler Birliği).
Mayıs 1965 Batı Almanya ile 283 milyon marklık (o günün parasıyla yaklaşık 849 milyon lira)
yeni bir kredi anlaşması imzaladı. Kredinin 35 milyon markının Ortak Pazar payı olması, ilk planda 14 milyon mark ödenmesi ve Keban Projesi için de 80 milyon mark verilmesi kararlaştırıldı (24 Mayıs 1965    Türkiye).
Haziran 1965 Arap-İsrail Savaşı başladı (5 Haziran 1965).
Temmuz 1965 Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Kanunu (6.7.1965-No: 644) kabul edildi (6 Temmuz 1965    Türkiye).
Ekim 1965 Süleyman Demirel ve Adalet Partisi 1965 ve 1969 10 Ekim’inde yapılan iki seçimde de iktidar oldu (10 Ekim 1965 Türkiye).
Aralık 1965 Fransa Cumhurbaşkanlığı’na De Gualle yeniden seçildi (19 Aralık 1965).
Aralık 1965 Brezilya’nın Sao Paulo kentinde, Ermeniler tarafından Türkiye aleyhine gösteri düzenlendi (25 Aralık 1965).
1965-1971 ‘Demirel’li Yıllar’ın başlaması: Süleyman Demirel liderliğindeki Adalet Partisi, 1965 seçimlerinde oyların yüzde 53’ünü alarak tek başına iktidara geldi. AP’nin 1965-1971 yıllarındaki iktidar dönemi ekonomik, sosyal ve siyasal açıdan Türkiye’nin en parlak devirlerinden biri oldu. Bu dönemde ekonominin en belirgin özelliği yüksek kalkınma hızı ve düşük enflasyondu. Sanayileşme süreci hızlandı. Kırsal kesime dönük yatırımlara ve enerji projelerine öncelik verildi. Daha bağımsız bir dış politika izlendi. 1965-1971 yılları ayrıca Türkiye’nin en özgürlükçü dönemi özelliğini de taşımaktaydı. Düşünceyi sınırlayan ve antidemokratik olarak nitelenen yasa maddelerinin en az uygulandığı ve en az sayıda kişinin bu nedenle hüküm giydiği dönemdi. Bu dönemde kitleler siyasal örgütlenme yolunda önemli adımlar attılar. Yine bu dönemde basın, tarihinin en özgür yıllarını yaşadı, farklı görüşler açık biçimde yazıldı ve tartışıldı.
1965-1977 N. Podgorni (Sovyetler Birliği).
1965-1985 Bulgaristan’daki Türklerin nüfus artışı Bulgar yönetimini korkutacak boyuta ulaşmıştır: 1965 nüfus sayım verilerine göre Türkler 850.000’e yakın sayıları ile genel nüfusun %10’unu oluşturmaktaydılar. 1985 sayımında ise Türk nüfus 1.600.000 civarına ulaşmıştı. Genel nüfusun %15’ini teşkil ediyorlardı. Bu nüfus yoğunluklarıyla Bulgaristan’da Türkler en kalabalık azınlık durumundaydılar. Baskılar sonucu 1989’dan sonra gerçekleşen göçler, bu sayıyı aşağı çekmiştir. Nüfusun büyük çoğunluğu çiftçilik ve hayvancılıkla geçimini sağlamaktadır.
1966
1966    Fransa, NATO’nun askeri kanadından ayrıldı.
1966    Uzun süre Türk Ocağı başkanlığı yapmış, Türk Milliyetçisi büyük hatip Hamdullah Suphi Tanrıöver (1886-1966) öldü.
Şubat 1966 Türk Sovyet Ticaret Antlaşması imzalandı (19 Şubat 1966).
Mart 1966 Cevdet Sunay, Türkiye’nin 5. Cumhurbaşkanı oldu (28 Mart 1966). Görevi 28 Mart 1973’te sona erdi.
1966-1976 Çin Halk Cumhûriyeti’nde, Büyük İşçi Sınıfı Kültür Devrimi.
1967
1967 Arap Devletleri ve İsrail arasında Altı Gün Savaşı yapıldı. Araplar yenildiler.
1967    Yunanistan’da ordu yönetime el koydu ve 1974’e kadar iktidarda kaldı: Subaylar halkın desteğini elde etmek için Kıbrıs’ta EOKA’ya desteği arttırdılar. Kıbrıs’ta Türkler iyiden iyiye gettolara sıkıştırılmaya başlandı. Yunan ordusunun 15 bin askeri, gayri resmi olarak Ada’ya yerleştirildi. Türklere karşı sürdürülen soykırımın kesilmesi için Türk ve Yunan başbakanları arasında düzenlenen toplantı bir sonuç vermeyince, Türkiye askeri müdahalede bulunacağını açıkladı. Yunanlılar, üç Türk köyünden geri çekilirken, arkalarında 24 ölü bıraktılar. TBMM, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’ne Kıbrıs’a müdahale yetkisi verdi. Türk uçakları Kıbrıs üzerinde uçmaya başladı. Donanma ve çıkarma birlikleri harekete geçti. ABD’nin arabuluculuğuyla Yunan birliklerinin geri çekilmesi sağlanınca, Türk harekatı durduruldu. 1964’ten beri Türkiye’de bulunan Rauf Denktaş gizlice Ada’ya gitti. Denktaş, Yunanlılarca tutuklandı ama Türkiye ve ABD’nin baskısıyla iade edildi.
1967    Ali Canip (1887-1967) öldü.
Mart 1967 Türk-Sovyet İktisadi Anlaşması imzalandı (25 Mart 1967).
Nisan 1967 Yunanistan’da Albaylar darbe yaptı (21 Nisan 1967).
Mayıs 1967 CHP’den ayrılan Turhan Feyzioğlu ve arkadaşları Güven Partisi’ni kurdu (12 Mayıs
1967    Türkiye).
Haziran 1967 Kalkınma Planı gereğince İzmir’de yapılması öngörülen 4. rafineri yapım antlaşması Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nda, Sovyetler Birliği yetkilileriyle imzalandı. Yapılacak rafinerinin yılda 3 milyon ton ham petrol işleyeceği açıklandı (12 Haziran 1967).
Kasım 1967 Kıbrıs’ta Rum’lar Türk köylerine saldırmaya başladı (15 Kasım 1967).
1968
Ekim 1968 Türkiye İşçi Çiftçi Partisi, Anayasa Mahkemesi’nce kapatıldı (15 Ekim 1968).
Mart 1968 Türkiye ile Bulgaristan arasındaki göç antlaşması imzalandı. Antlaşmaya göre, 1952 yılına kadar Türkiye’ye göçenlerle yakın akrabalık bağları olanlar anavatana gelebilecek. Göç hakkı kazananlar her yıl Nisan ve Kasım ayları arasında 300’er kişilik gruplar halinde Türkiye’ye gelebilecek (22 Mart 1968).
Ekim 1968 Prag’da binlerce Çek, Sovyet işgalini protesto etti (28 Ekim 1968).
Aralık 1968 Türk-Yunan Kültür Protokolü imzalandı (20 Aralık 1968).
1969
1969 Muammer Kaddafi, Libya’da darbe yaparak iktidarı ele geçirdi.
1969    Abdullah Battal Taymas (1882/3-1969) öldü.
Mart 1969 ABD eski başkanı Dwight Eisenhower öldü (28 Mart 1969).
Nisan 1969 Londra’da, Türk Elçiliği önünde Ermeniler tarafından gösteri yürüyüşü tertip edildi (24 Nisan 1969).
Mayıs 1969 Kadıköy’de, Baharettin Dedeşan adlı bir ülkücü, Hayko Gulis adlı bir Ermeni tarafından öldürüldü (2 Mayıs 1969).
Haziran 1969 Filistin Kurtuluş Örgütü kuruldu (2 Haziran 1969).
Eylül 1969 Albay Kaddafi, Libya’da askeri bir darbe yaparak Kral İdris’i devirdi (1 Eylül 1969).
Ekim 1969 Doğu Türkistan Türkleri’nin 1000 seneden beri kullandıkları Arap Alfabesi Çin hükümeti tarafından tamamen yasaklanmıştır (23 Ekim 1969). Onun yerine Çin fonetiğine uygun olarak hazırlanan Latin Alfabesi kabul ettirilmiştir 1980’li yıllarda Uygur aydınlarının hazırlamış oldukları, Uygur fonetiğine uygun Kiril Alfabesi projesi Pekin tarafından reddedilmiştir. Bunun yanında halkın büyük çoğunluğunun Türk olması sebebiyle Doğu Türkistan’da her şeye rağmen Türkçe konuşulmaktadır. Eski bir Türk yurdu olan Doğu Türkistan, Türklerin ilk yerleşik hayata başladığı yurtlardan biridir. Uygur mimarisi ise dünyaca meşhurdur ve Türk-İslam mimarisi özelliklerini ihtiva eder. Yeni Uygur edebiyatı dönemi (XIX.yy. Uygur edebiyatı) Doğu Türkistan’daki Çin istilâ ordularını, Çin hakimiyetini ve onlara karşı yapılan mücadeleleri işleyen eserlerin çok olduğu bir dönemdir. Ortaya çıkan edebî eserler, Uygur Türklerinde meydana gelen yeni millî edebiyatın temelini oluşturmaktadır.
1970
1970    Ürdün’de Kara Eylül. Mısıır’da Nasır’dan sonra Enver Sedat, iktidarı eline aldı.
Ocak 1970 Konya Bağımsız Milletvekili Prof. Necmettin Erbakan ve 16 arkadaşı Milli Nizam Partisi’ni kurdu (26 Ocak 1970 Türkiye).
Nisan 1970 Türkiye Gazetesi kuruldu (22 Nisan 1970).
Eylül 1970 Mısır Devlet Başkanı Nasır 5 Ekim 1970 tarihinde öldü. Yerine Enver Sedat getirildi (28 Eylül 1970).
Kasım 1970 Fransa Cumhurbaşkanı Charles De Gaulle öldü (9 Kasım 1970).
Kasım 1970 Savunma Bakanı General Hafız Esad, Suriye’de darbe yaptı (13 Kasım 1970).
Aralık 1970 Demokratik Parti kuruldu. Partinin kurucuları arasında Ferruh Bozbeyli, Saadettin Bilgiç, Talat Asal ve Yüksel Menderes yer aldı (17 Aralık 1970 Türkiye).
1971
Mart 1971 Hükümet’e askeri bir muhtıra verildi ve Hükümet istifa etti. (12 Mart 1971)
Mayıs 1971 Anayasa Mahkemesi, Milli Nizam Partisi’nin kapatılmasına karar verdi. Gerekçede, ‘Laik devlet niteliğinin ve Atatürk devrimciliğinin korunması prensiplerine aykırı olması’ ifadesi kullanıldı (21 Mayıs 1971 Türkiye).
Temmuz 1971 Anayasa Mahkemesi, Türkiye İşçi Partisi’nin temelli kapatılmasına karar verdi. Kapatma kararına gerekçe olarak TİP’in faaliyetlerinin Anayasa’nın 57. maddesiyle, Siyasi Partiler Kanunu’nun 89. maddesine aykırı oluşu gösterildi. TİP’in mallarına el konulurken, 41 yöneticinin beş yıl süreyle parti kuramayacakları karara bağlandı (20 Temmuz 1971).
Ekim 1971 Dr. Hikmet Kıvılcımlı, Bulgaristan’da öldü (11 Ekim 1971).
Aralık 1971 Pakistan-Hindistan Savaşı başladı, yenilen Pakistan ateşkes imzaladı (3-17 Aralık
1971).
1972
1972    Dündar Taşer (1925-1972) öldü. Büyük Türk milliyetçisi, dava adamı ve gönül eri. Dündar Taşer, 1925 yılında Gaziantep’te doğdu.
Mayıs 1972 CHP olağanüstü kurultayında delegelerin çoğunluğunun İsmet İnönü’nün isteğine karşı çıkıp çoğunluğu Ecevitçi olan Parti Meclisi adaylarına oy vermesi üzerine CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, 33,5 yıldır sürdürdüğü liderliğinden istifa etti (8 Mayıs 1972 Türkiye).
Temmuz 1972 30 Haziran 1972 günü başlayan CHP’nin 21. Kurultayı’nda genel başkanlığa Mustafa Bülent Ecevit seçildi. Eski Başkan İsmet İnönü, Ecevit’i ayağa kalkarak selamladı (1 Temmuz
1972).
Eylül 1972 Cumhuriyetçi Güven Partisi kuruldu (4 Eylül 1972 Türkiye).
Eylül 1972 Japonya ve Çin tekrar diplomatik ilişkiler kurmaya karar verdi (28 Eylül 1972).
Ekim 1972 Milli Selamet Partisi Kuruldu (11 Ekim 1972 Türkiye).
Kasım 1972 CHP Milletvekili İsmet İnönü, ‘CHP’nin parti politikasının memleket için sakıncalı istikamet aldığı’ gerekçesiyle gece geç saatlerde hem CHP’den, hem milletvekilliğinden istifa etti. İnönü, eski Cumhurbaşkanı olduğundan senatör olarak Cumhuriyet Senatosu’ndaki görevine devam etti (5 Kasım 1972 Türkiye).
Aralık 1972 Doğu Berlin’de iki Almanya arasında "Temel Anlaşma” imzalandı (21 Aralık 1972).
1973
1973 Afganistan’da yapılan askerî darbe, Monarşi’yi yıktı ve Davud Han’ın başbakanlığında Afganistan Cumhûriyeti kuruldu.
1973    Yom Kippur Savaşı. Arap-İsrail savaşı.
Ocak 1973 Milli Selamet Partisi Genel Başkanlığı’na Süleyman Arif Emre seçildi (21 Ocak 1973 Türkiye).
Ocak 1973 Türkiye’nin Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar ve Konsolos Bahadır Demir, 78 yaşındaki Amerikan uyruklu Ermeni Gurgen (Karakin) Yanikiyan tarafından şehit edildi (27 Ocak 1973).
Şubat 1973 Rauf Denktaş, Kıbrıs Türk yönetimi başkanı oldu (18 Şubat 1973).
Mart 1973 Milliyetçi Güven Partisi ile Cumhuriyetçi Parti birleşti. Bunlara bazı bağımsızların katılmasıyla ‘Cumhuriyetçi Güven Partisi’ kurulmuş oldu (3 Mart 1973 Türkiye).
Nisan 1973 Fahri Korutürk, Türkiye’nin 6. Cumhurbaşkanı oldu (6 Nisan 1973). 6 Nisan 1980’ de görevi sona erdi.
Haziran 1973 Yunanistan’da monarşi yıkıldı (1 Haziran 1973).
Haziran 1973 Doğu ve Batı Almanya’nın BM’ye girmek için yaptıkları başvurular kabul edildi (22 Haziran 1973).
Ağustos 1973 Türkiye-Irak Petrol Boru Hattı Anlaşması imzalandı. Türkiye topraklarına döşenecek 625 kilometrelik boru ile Irak petrolü Kerkük’ten Akdeniz’e ulaştırılacağı açıklandı (27 Ağustos 1973).
1973-1974 Arap Petrol Ambargosu.
1974
1974    Filistin Kurtuluş Örgütü, BM Genel Kurulu oturumlarında delege bulunduran ilk hükumet dışı örgüt oldu.
1974    Lübnan’da iç savaş başladı.
Temmuz 1974 Yunanlı subayların yönettiği Ulusal Muhafız Örgütü, Kıbrıs’ta Cumhurbaşkanı Makarios’u devirdi ve EOKA-B önderi Nikos Sampson’u ‘cumhurbaşkanı’ ilan etti (5 Temmuz 1974).
Temmuz 1974 T.C. Ordusu’nun I. Kıbrıs Barış Harekatı başladı (19 Temmuz 1974): Ada’daki İngiliz üssüne sığınan Makarios, Kıbrıs’ı terk etmek zorunda kaldı. Bu suretle Enosis’in gerçekleştirilmek istendiğini anlayan Başbakan Bülent Ecevit, garanti anlaşması uyarınca, İngiltere’yi ortak eyleme davet etti. İngiltere’nin katılmaması üzerine, T.C. Ordusu’nun Kıbrıs Barış Harekatı başladı. Türk çıkarma gemileri 19 Temmuz’da denize açıldı ve 20 Temmuz’da denizden çıkarma ve havadan indirmelerle Girne bölgesi kontrole alındı. Ancak Yunan birliklerinin, garantör olarak bulunan Türk birliğine saldırması, çarpışmaları bütün Ada yüzeyine yaydı. 22 Temmuz’da Birleşmiş Milletler’in çağrısına uyularak ateş kesildi. Bu girişim sonucu, Kıbrıs’ta Nikos Sampson, Yunanistan’da ise askeri cunta devrildi ve Yunanistan demokrasiye döndü. Ancak Kıbrıs’ta dağınık durumdaki Türklerin güvenliği sağlanamadığı gibi, Girne’deki Köprübaşı da Türk ordusu için yeterli güvenceye sahip değildi.
Ağustos 1974 Cenevre’de sürdürülen barış görüşmelerine rağmen Yunanistan, Kıbrıs konusunda hiçbir uzlaşmaya yanaşmak niyetinde olmadığını gösterdi (16 Ağustos 1974).
Ağustos 1974 II. Kıbrıs Barış Harekâtı başladı: Rumların, köylerdeki Türkleri öldürmeye devam etmesi üzerine, Türk ordusu, Kıbrıs’ın yüzde 37’sini kontrol altına alacak kadar ilerledikten sonra ikinci harekatı sona erdirdi (14-16 Ağustos 1974).
1975
1975    Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (CSCE, AGİK), Helsinki Nihai Senedi imzalandı.
Ocak 1975 Asala (Gizli Ermeni Kurtuluş Ordusu) terör örgütü kuruldu (20 Ocak 1975).
Şubat 1975 Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu. Aynı yıl içerisinde bir de nüfus mübadelesi gerçekleşti. Bu mübadele ile Kıbrıs’ın Güney kesimindeki Türkler, kuzey kesimine, kuzey kesimindeki Rumlar da güney kesimine geçti. Mübadele BM gözetiminde gerçekleşti. Çeşitli kaynaklara göre, bu tarihten günümüze kadar, Türkiye’den Ada’ya 30-40 bin civarında Türk yerleşimci gönderilmiş durumda (13 Şubat 1975).
Şubat 1975 Kıbrıs Türk Federe devleti ilan edildi (23 Şubat 1975).
Mart 1975 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasındaki 180 milyon dolarlık ticaret protokolü imzalandı (11 Mart 1975).
Nisan 1975 Kuzey ve Güney Vietnam birleşti (30 Nisan 1975).
Mayıs 1975 Türkiye İşçi Partisi eski genel başkanlarından Mehmet Ali Aybar, 49 arkadaşıyla birlikte Sosyalist Parti adıyla yeni bir parti kurduklarını açıkladı (31 Mayıs 1975).
Haziran 1975 Kıbrıs’ta Türk Federe Devleti Anayasası için halk oylaması yapıldı. Oylamaya katılanlardan 37 bin 502 kişi ‘evet’, 230 kişi ise ‘hayır’ oyu kullandı (8 Haziran 1975).
Ekim 1975 Türkiye’nin Viyana Büyükelçisi Daniş Tunalıgil, büyükelçiliği basan 3 terörist tarafından şehit edildi (22 Ekim 1975).
Ekim 1975 Türkiye’nin Paris Büyükelçisi İsmail EREZ ve makam şoförü Talip YENER, büyükelçilik yakınlarında katledildi (24 Ekim 1975). Saldırıyı ‘Ermeni Soykırımı Adalet Komandoları’ adlı örgüt üstlendi.
Kasım 1975 ABD’de yapılan başkanlık seçimlerini Jimmy Carter kazandı (2 Kasım 1975).
Kasım 1975 İspanya’da Diktatör Genaral Franco öldü (20 Kasım 1975).
Aralık 1975 Ömrünü Bütün Türklük çalışmalarına adayan Hüseyin Nihal Atsız (25 Ocak 1905-11 Aralık 1975) İstanbul’da öldü.
1976
1976    Çin’li komünist lider Mao Tse-tung’un öldü.
Şubat 1976 Türkiye’nin Beyrut Büyükelçiliği Başkatibi Oktar Cirit, bir salonda otururken Ermeni terörizminin kurbanı oldu. Saldırıyı ASALA üstlendi. ASALA ilk kez bu cinayetle adını ortaya attı (15 Şubat 1976).
Mart 1976 Türkiye ile Amerika arasında ‘Savunma İşbirliği Anlaşması’ imzalandı. Dışişleri Bakanları tarafından imzalanan anlaşmaya göre Türkiye, üsleri açmasına karşılık ABD’den 4 yıl içinde
1    milyar dolar tutarında yardım alacak (26 Mart 1976).
Haziran 1976 Rauf Denktaş, Kıbrıs Türk Federe Devleti Devlet Başkanlığı’na seçildi (21 Haziran 1976).
Eylül 1976 Çin Halk Cumhuriyeti lideri Mao Zedong öldü (9 Eylül 1976).
Kasım 1976 Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında elektrik alışverişini sağlayacak 10 yıl süreli anlaşma imzalandı (13 Kasım 1976).
Kasım 1976 İsveç’in Volvo firması ile Taşıt Sanayi A.Ş. arasında, Türkiye’de kamyon üretilmesini öngören bir anlaşma, İsveç’te imzalandı (19 Kasım 1976).
Aralık 1976 Sovyetler Birliği’yle 10 yıl süreli ekonomik anlaşma imzalandı (13 Aralık 1976).