24 Haziran 2012 Pazar

Türk Tarihi Kronolojisi XII / Şevket Koçsoy (ms 1570-ms 1713)

1570    Cungarya ve Moğolistan’da Moğol Oyratlar’ın yükselişi.
1571    Kırım Tatarları, Moskova’yı yağmaladı.
1571 İnebahtı Deniz Savaşı (Lepanto)’nda Osmanlı donanmasının yenilmesi.
1571 Portekizliler’in Angola’yı sömürgeleştirmeleri.
1571    İspanyollar’ın Filipinler’i istilası.
Ağustos 1571 Kıbrıs Osmanlılar tarafından fethedildi (1 Ağustos 1571).
1572    Felemenk’te İspanyollar’a karşı ayaklanma.

1574 Tunus fethedildi (Osmanlı).
1574 Edirne’de Selimiye Camii inşaatının bitmesi (Osmanlı).

1574    Şeyhülislam Ebussuud Efendi’nin ölümü (Osmanlı).
Aralık 1574 Sultan II. Selim vefat etti (3 Aralık 1574 Osmanlı).
Aralık 1574-1595 III. Murat tahta çıktı (21 Aralık 1574-1595 Osmanlı).
1575    Mimar Sinan II. Selim için Edirne’de Selimiye Camii’ni inşa etti.
1577-1583 Kırım hanı, II. Mehmedgerey (Semiz)’in saltanatı.
1578 Osmanlı ve İran Savaşları başladı.
1578 El-Kasr el-Kebir muharebesiyle Fas’ın, Kuzeybatı Afrika’da Portekiz egemenliğine son vermesi.
Eylül 1579 Sokollu Mehmet Paşa hançerlenerek öldürüldü (30 Eylül 1579 Osmanlı).
Ocak 1580 İstanbul Rasathanesi yıktırıldı (22 Ocak 1580).
1583-1588 Kırım hanı, II. İslamgerey (Derviş)’in saltanatı.
1584 Osmanlı ekonomisinde ilk büyük devalüasyon (tağşiş).
1584 Phra Naray’ın bağımsız Tayland’ı kurması.
16.    yüzyıl sonları Kazak İmparatorluğu üç orduya/cüze bölündü: doğuda Büyük Orda/Ulu Cüz, merkezdeki topraklarda Orta Orda/Orta Cüz ve batıda Küçük Orda/Küçük Cüz (16. yüzyıl sonları).
1584 Rus Kozak lideri Yermak, Tobol Irmağı Savaşı’nda Küçüm Han’ı yendi.
1584-1598 Theodore I. (Rus Çarı)
1587-1629 İran’da I. Şah Abbas’ın Saltanatı.
1588 Osmanlı coğrafyasını yaptığı eserlerle süsleyen ve tarihe damgasını vuran cihan mimarı Mimar Sinan 17 Temmuz 1588’de İstanbul’da öldü.
1588 İspanyol Donanmasının İngilizler tarafından yenilmesi.
1588 Kırım hanı, II. Gazigerey (Bora)’in saltanatı.
1590-1650 Celâlî isyanlarının en yoğun dönemi.
1591    Tondibi muharebesi: Faslılar’ın Songay krallığını yıkması.
1592    Galileo, cisimleri 30 kez büyüten bir teleskop yaptı.
1594 Kırım hanı, Fetihgerey’in saltanatı.
1594-1608    Kırım hanı, II. Gazigerey (İkinci defa)’in saltanatı.
1595-1603    III. Mehmet’in saltanatı (Osmanlı).
1596 Matematikçi ve filozof Rene Descartes doğdu.
1598 Şah I. Abbas’ın Isfahan’da imparatorluk başkentini kurması.
1598 İrina (Rus Çariçesi)
1598-1605 Rus Çarı Boris Gudonof (Gudonov).
1598-1613    Rusya’da Gudonof (Gudonov) Hanedanı dönemi.
1598/1599 Astrahanlı Hanedânı, evlilik vasıtasıyla Şeybânî Hanedânlığı ile bağ kurdu. Buhara Hanlığı’ndaki bu asıl güçleri ile de Maveraünnehir’de otoritenin mirasçısı oldular.
1599-1868-1920    Buhara Hanlığı: Buhâra merkezli olarak Maveraünnehir coğrafyasında kurulmuş olan hanlık, Ruslar tarafından işgal ve ardından da zoraki himaye altına alınmıştır.
16-17. yüzyıllar Şair Karacaoğlan.
XVII.    yüzyıl
17.    yüzyıl başları Oyrat kabile konfederasyonuna dahil olan Kalmuklar, Cungarya’dan İdil/Volga taraflarına göçtüler (17. yüzyıl başları).
1600 Şair Bakî’nin ölümü (doğumu 1526).
1600 İngiliz Doğu Hint (Hindistan) Kumpanyası’nın kuruluşu 1602 Hollanda Doğu Hint (Hindistan) Kumpanyası’nın kuruluşu.
Aralık 1603-1617 I. Ahmet’in saltanatı (22 Aralık 1603-1617 Osmanlı).
1605 Teodor II. (Rus Çarı)
1605-1606 Dimitri III. (Rus Çarı)
1605-1627    Hindistan’da Cihangir Şah (Nureddin) saltanatı.
1606-1610    Basil IV. (Rus Çarı)
1607    Amerika’daki ilk sürekli İngiliz yerleşimi (Jamestown, Virginia).
1608    Fransız göçmenlerinin Quebec’i kurmaları.
1608 Kırım hanı, Tobtamışgerey’in saltanatı.
1608    Kırım hanı, I. Selametgerey’in saltanatı.
1609    Japonya’da Tokugava Şogunluğu’nun başlaması.
1609 Felemenk Cumhuriyetinin bağımsız oluşu.
1609 Teleskopun icadı (Hollanda).
1609    Sultanahmet Camii inşaatının başlaması (mimarı: Sedefkâr Mehmet Ağa).
1610    Avrupa’da Bilim Devriminin başlaması: Kepler (1571-1630), Bacon (1561-1626), Galileo (1564-1642), Descartes (1596-1650).
1610 Kırım hanı, Canbekgerey’in saltanatı.
1610-1613 Rusya’da İç Karışıklık Dönemi.
1613-1645 Mihail Romanof (Romanov) (Rus Çarı)
1613-1917 Rusya’da Romanof (Romanov) Hanedanı dönemi.
1616 Shakespeare (d. 1564) ve Cervantes’in (d. 1547) ölümleri.
Kasım 1617 Sultan I. Ahmet vefat etti (22 Kasım 1617 Osmanlı).
1617-1618 I. Mustafa’nın saltanatı (Osmanlı).
1618-1622    II. Osman (Genç)’ın saltanatı (Osmanlı).
1618    Avrupa’da Otuz Yıl Savaşlarının başlaması.
1619    Hollandalıların Batavia’yı (Cakarta) kurması.
1619-1621    Moskova ve Buhara arasında ilk diplomatik ilişki kuruldu.
1620    Avrupa’da ilk haftalık gazete (Amsterdam).
1622 Kırım hanı, III. Mehmedgerey’in saltanatı.
Mayıs 1622 Sultan II. Osman öldürüldü (20 Mayıs 1622 Osmanlı).
1622-1623    I. Mustafa’nın saltanatı (Osmanlı).
1623-1640    IV. Murat’ın saltanatı (Osmanlı).
1624 Ahmed Serhendî (İmâm-ı Rabbanî, 1564-1624) vefaat etti.
1627 Kırım hanı, Canbekgerey (İkinci defa)’in saltanatı.
1627-1628 Hindistan’da Şah Devar Bahş saltanatı.
1627-1644    Çin’de Ming hanedanının son temsilcisi Chongzhen (1611-1644) dönemi.
1628-1658    Hindistan’da Şah Cihan (Şihabüddin) saltanatı.
1630 Hollanda sanatının doruğu: Hals (1580-1666), Rembrandt (1606-69), Vermeer (1632-75), Rubens (1577-1640).
1632 Yakutistan’ın en büyük kenti olan Yakutsk kuruldu.
1635 Kırım hanı, İnayetgerey’in saltanatı.
1635    Şair Nef’î’nin ölümü (d. 1572).
1636    Kuzey Amerika’da ilk üniversite, Harvard’ın kuruluşu.
Ekim 1636 Harvard Koleji (ABD’nin ilk yüksek öğretim kurumu), Massachusett’te kuruldu (28 Ekim).
1638 Ruslar’ın Büyük Okyanus’a ulaşmaları.
1638 Kırım hanı, I. Bahadırgerey (Rezmi)’in saltanatı.
1638 Safevîler ve Osmanlılar arasında Ateşkes Antlaşması.
1638 Yakutsk eyaleti (Voyevodstvo) oluşturuldu ve bu topraklar Rusların yerleşimine açıldı. Ruslar özellikle Lena nehrinin orta kesimi boyunca sıralanan şehirlere yerleştiler.
1640-1648 İbrahim’in saltanatı (Osmanlı).
1642 Galileo öldü. Isaac Newton doğdu.
1642 İngiltere’de iç savaşın başlaması.
1642    Kırım hanı, VI. Mehmedgerey (Kâmilî)’in saltanatı.
1643    Evangelista Torricelli, hava basıncını ölçmek için civalı barometre cihazı icat etti.
1643    Cungarya’da kalmış olan Oyratlar, Yedisu’yu ele geçirdiler.
1644    Kırım hanı, III. İslamgerey’in saltanatı.
1644    Çin’de Ming hanedanlığı son buldu, yerine Mançu King Hanedanlığı kuruldu (Ç’ing/King).
1644-1661 Çin’de King hanedanlığının kurucusu Shunzhi (1638-1661) dönemi.
1644-1911 Moğolistan toprakları Mançu Hanedanı’nın egemenliğinde kaldı. Burada Kazak, Urianhay ve Hoton boyları arasında yedi Türk toplumu da yaşadı. Ayrıca bölgede az sayıda Özbek ve Uygurlar da bulunmaktadır.
1644-1912    Çin’de King Hanedanı dönemi.
1645-1676    Aleksis (Rus Çarı) dönemi.
1645    Ruslar, Pasifiğe, Büyük Okyanus’a ulaştılar. 6-10’uncu yüzyıllarda güneyden gelerek şimdiki yerlerine yerleşen bir Türk boyu olan Yakutlar (Sahalar) Rus Çarlığının denetimine girdi.
Ağustos 1648-1687 IV. Mehmet (Avcı)’in saltanatı (7 Ağustos 1648-1687 Osmanlı).
1648    Otuz Yıl Savaşlarının Vestfalya barışı ile son bulması.
1649    İngiltere Kralı I. Charles’ın idamı; İngiltere’de Cumhuriyetin ilanı.
Eylül 1651 Kösem Sultan öldürüldü (2 Eylül 1651 Osmanlı).
1652    Hollandalıların Kap sömürgesini kurmaları.
1653    Hindistan’da, Agra’da Taç Mahal’in tamamlanması.
1654    Ukrayna’nın Polonyalılardan Ruslara geçmesi.
1654 Kırım hanı, VI. Mehmedgerey (ikinci defa)’in saltanatı.
1656    Roma’da Sen Piyer kilisesinin tamamlanması (Bernini).
Mart 1656 Düşük ayarlı para ve alınamayan maaşlar için ayaklanan askerler; IV. Mehmed’in onayıyla bazı saray ağalarını idam ettiler.Tarihimizde Çınar Vakası diye geçer (4 Mart 1656 Osmanlı).
1657    Tarih, coğrafya ve bibliyografya alanında önemli eserler vermiş "Keşfü’z-Zünûn an esâmi’il-Kütübi ve’l-Fünûn” adlı eserin yazarı Katip Çelebi (1609-1657) öldü. Şubat 1609’da İstanbul’da doğdu, 6 Ekim 1657’de aynı yerde öldü.
1658-1707 Hindistan’da Şah Evrengzib (Muhiyüddin) saltanatı.
1660    Fransız kültürünün klasik dönemi. Tiyatro: Moliere (1622-73), Racine (1639-99), Corneille (1606-84); Resim: Poussin (1594-1665); Müzik, Lully (1632-87), Couperin (1668-1733).
1661    İstanbul’da ilk Osmanlı kütüphane binası; Köprülü Kütüphanesi.
1662    Londra’da Kraliyet Derneği kuruldu.
1665    Kırım hanı, Âdilgerey (Çobangereylerden)’in saltanatı.
1666    Paris’te, Academie Royale des Science kuruldu.
1670-1777 Kırım hanı, I. Selimgerey (El-Hac)’in saltanatı.
1674 Sivaji’nin Hindu Marata Krallığını kurması.
1676-1682 Teodor III. (Rus Çarı).
1677 Kırım hanı, Muradgerey’in saltanatı.
1680’li yıllar Mançurya’da Rus ve Çinli birliklerin çatışması (1680 li yıllar).
1680-1718 Tekrar birleştirilmiş olan Kazak orduları üzerinde Tauke Han’ın saltanatı.
1682    "Seyahatnâme” adlı eserin müellifi, Türk gezgini Evliya Çelebi (bin Derviş Mehmed Zillî,
1611-1682) öldü. Evliya Çelebi İstanbul’da Unkapanı’nda doğdu, 1682’de Mısır’dan dönerken yolda ya da İstanbul’da öldü.
1682-1696 Rusya’da I. Petro ve kardeşi V. İvan’ın ortak saltanatı.
1683    Kırım hanı, II. Hacıgerey (Zengisi uzun)’in saltanatı.
Temmuz 1683 Türk ordularının Viyana kuşatması taarruzu başladı (1 Temmuz 1683).
Kasım 1683 IV. Murat, Musul’a girdi (5 Kasım 1683 Osmanlı).
1684-1691 Kırım hanı, I. Selimgerey (İkinci defa)’in saltanatı.
1687 Hive’de Şeybânîler saltanatının sonu.
1687 Isaac Newton’un (1642-1727) “Principia”‘sı.
1687    Kozak ihtilali arkasından, Doğu Ukrayna yeniden Rusya ile birleşti.
1687-1691 II. Süleyman’ın saltanatı (Osmanlı).
1688    "Görkemli Devrim”: İngiltere’de Meşrutiyet.
1689    Rusya ve Çin arasında, Mançurya’da sınır çatışmalarını sona erdiren Narçinsk Antlaşması imzalandı.
1689-1725 Rus Çarı Büyük Petro I. (d. 1682); bürokrasi ve orduyu modernleştirdi. Donanma ve yeni bir başkent olarak St Petersburg’u kurdu. Batı eğitim sistemini getirdi. Baltık kıyıları için İsveç’le savaştı. 1700 yılı itibariyle, Sibirya’nın kolonizasyonu Büyük Okyanus’a kadar ulaştı. 1721 yılından itibaren Çar yerine İmparator unvanını kullanmaya başlamıştır.
1690    İngilizlerin Kalküta’yı kurmaları.
1690    John Locke’un (1632-1704) "İnsan Anlığı Üzerine bir Deneme”‘si.
1691    Kırım hanı, II. Saadetgerey’in saltanatı.
1691 Kırım hanı, Safagerey’in saltanatı.
1691-1695    II. Ahmet’in saltanatı (Osmanlı).
1692-1698    Kırım hanı, I. Selimgerey’in saltanatı (Üçüncü defa).
1695-1703 II. Mustafa’nın saltanatı (Osmanlı).
1697 Çin’in Dış Moğolistan’ı istila etmesi.
1698-1702 Kırım hanı, II. Devletgerey’in saltanatı.
1699    Karlofça Antlaşması: 1683 tarihinde Viyana bozgunu ile başlayan Osmanlı-Avrupa savaşlarının son bulması. Bu antlaşmayla Avusturya, Venedik, Lehistan ve Rusya ile antlaşma imzalandı.
XVIII.    yüzyıl
18.    yüzyıl başları Oyratlar, Kazaklar üzerine akınlarda bulundular (18. yüzyıl başları).
1700    Alman Barok müziğinin parlak çağı: Haendel (1685-1759), Bach (1685-1750).
1701    Ruslarla İstanbul Antlaşmasının imzalanması.
1702-1704 Kırım hanı, I. Selimgerey (Dördüncü defa)’in saltanatı.
1703    St. Petersburg kentinin kurulması (1712’de Rus Çarlığı’nın yeni başkenti olacaktır).
Ağustos 1703-1730 Sultan II. Mustafa’nın yerine kardeşi Şehzade Ahmet (III. Ahmet) tahta çıktı (23 Ağustos 1703-1730 Osmanlı).
1704    Kırım hanı, III. Gazigerey’in saltanatı.
1707 Kırım hanı, I. Kaplangerey’in saltanatı.
1707 Evrengzib’in ölümü: Hindistan’da Gurkanlı egemenliğinin zayıflaması.
1707 İngiltere ve İskoçya’nın birleşmesi.
1707    Hindistan’da Azim Şah saltanatı.
1707-1712 Hindistan’da Şah A’lam I (Muhammed Mu’azzam) saltanatı.
1707-1713 Kırım hanı, II. Devletgerey (ikinci defa)’in saltanatı.
1708    Kazan şehri, Vilayet başkenti oldu.
1709    Poltava Savaşı: Büyük Petro’nun İsveçlileri yenmesi.
1709 Abraham Darby’nin kok kömürü kullanarak pik demir elde etmesi (İngiltere).
1710-1876 Hokand Hanlığı: Taşkent Doğusunda kurulmuş olup, Hokand merkezi idi. Ruslar tarafından yıkılmıştır.
Temmuz 1711 Osmanlı Devleti ile Rusya arasında savaşın ardından Prut Barış Antlaşması imzalandı (22 Temmuz 1711).
1712 Itrî’nin ölümü (d. 1640).
1712    Hindistan’da Şah Azimü’ş-Şan saltanatı.
1712-1713 Hindistan’da Cihandar Şah (Muhammed Muizzuddin) saltanatı.
1713    İspanya Veraset Savaşlarının Utrecht Antlaşmasıyla son bulması.
1713 Kırım hanı, I. Kaplangerey (ikinci defa)’in saltanatı.