24 Haziran 2012 Pazar

Türk Tarihi Kronolojisi XI / Şevket Koçsoy (ms 1472-ms 1566)

1472    Topkapı Sarayı inşaatının başlaması (Osmanlı).
1473    Otlukbeli Savaşı’nda Osmanlı ordusu Uzun Hasan komutasındaki Akkoyunlu kuvvetlerini yendi.
1474    Matematikçi Ali Kuşçu’nun ölümü.
1474    Kırım hanı, Nurdevlet (II. defa)’in saltanatı.
1475    Kırım Osmanlı tabiiyetine girdi: Kırım Hanlığı ile Osmanlı imparatorluğu tek devlet gibi yakınlaşınca, Osmanlı imparatorluğu’nun hudutları Rusya’nın güney hudutlarına kadar uzanmıştır. Türkler, çok eski dönemlerden beri Kırım’da yaşamaktadırlar. 13. asırdan itibaren Kırım Tatarları adını almışlardır. Önceleri Altınorda Devleti içinde yeralmışlar, daha sonra ise sınırları Moskova’ya kadar ulaşan Kırım Hanlığı’nı kurmuşlardır.

1476    Boğdan Seferi zaferle sonuçlandı (Osmanlı).
1477    Kırım hanı, Canıbek (Altınordu emiri)’in saltanatı.
1478    Akkoyunlu hükümdan Uzun Hasan (1453-1478) öldü.
1478    Fatih tarafından ilk altın para bastırıldı (Osmanlı).
1478-1506 Timurlu hükümdar Hüseyin Baykara (1438-1506)’nın Herat’ta Saltanatı.
1478-1514    Kırım hanı, I. Mengligerey (II, defa)’in saltanatı.
1478    İlk Rus Çarı III. İvan’ın Novgorod’a boyun eğdirmesi.
1479    Osmanlı-Venedik barışıyla beraber Fatih, Venedikliler’e Trabzon ve Kefe’de ticaret yapma hakkı tanıyan ahidname verdi.
1479-1487    Kazan hanı, İlham (Ali?)’ın saltanatı.
1480    Osmanlıların İtalya yarımadasına adım atmaları: Otranto’nun fethi.
1480 Başarısız Rodos kuşatması gerçekleşti (Osmanlı).
1480 Kadıaskerlik Rumeli ve Anadolu olarak ikiye ayrıldı (Osmanlı).
1480    III. İvan, Türk (Altınıordu) boyunduruğundan kurtuldu, kuzey batu Rusya’yı birleştirdi ve kendisini Rus Çarı ilan etti.
1480-1509    Astrahan hanı, Abdülkerim (Kasım’ın biraderi)’in saltanatı.
1481    Altınordu hanı, Seyid Ahmed II. (Şeyh Ahmed’in biraderi)’in saltanatı.
1481-1499 Altınordu hanı, Murtaza (Seyid Ahmed’in biraderi)’nın saltanatı.
Mayıs 1481 7. Osmanlı Padişahı II. Mehmed [Fatih Sultan Mehmet] vefat etti (3 Mayıs 1481).
1481-1502 Altınordu hanı, Şeyh Ahmed (Seyid Ahmed’in oğlu)’in saltanatı.
Mayıs 1481-1512 II. Bayezid’ın saltanatı (20 Mayıs 1481-1512, Osmanlı).
Haziran 1481 Yıldırım Bayezit ile Cem Sultan arasında Yenişehir Savaşı yapıldı (20 Haziran 1481    Osmanlı).
1482    Cem Sultan II. Bayezıd karşısında mağlup oldu ve Rodos’a sığındı (Osmanlı).
Aralık 1482 Gedik Ahmet Paşa idam edildi (18 Aralık 1482 Osmanlı).
1483    Sapienza Deniz Zaferi kazanıldı.
1484    Kili ve Akkirman fethedildi (Osmanlı).
1485    Osmanlı-Memlûk mücadelesi başladı.
1486    Moskova ve Kazan arasında "Ebedî Barış” anlaşması imzalandı.
1487-1496    Kazan hanı, Muhammed-Emin (birinci defa)’in saltanatı.
1488    Sultan II. Bayezid tarafından Edirne’de Bayezid Darü’ş-şifası yapıldı.
1488-1877    Kâşgar Hanlığı: Kâşgar şehri merkezli olarak Tanrı Dağları civarında kurulmuştur.
1489    Osmanlı, Memlûklere karşı toprak kaybetti.
1489    Mimar Sinan’ın doğumu (ö.1588).
1489-1686    Âdilşahlar Devleti: Bija-pûr’da kurulmuştur.
1490    Hüseyin Baykara, Moskova’ya bir elçi heyeti gönderdi.
1491    Osmanlı-Memlûk Barışı imza edildi.
1492    Macaristan’a Sefer düzenlendi (Osmanlı).
1492 Kristof Kolomb’un Amerika kıtasını keşfetmesi.
1492    Gırnata’nın düşmesiyle Arap ve Yahudiler’in İspanya’dan atılmaları. İspanya Yahudileri Osmanlı Devleti’ne sığındılar.
1492    İspanyollar’ın Kuzey Afrika’da istilaya başlaması.
1493    Yeni Dünya’da ilk İspanyol yerleşimi Hispaniola.
1493    Tordesillas anlaşmasıyla Amerika kıtasının Portekiz ve İspanya arasında paylaşılması.
1494    İtalya savaşları; Avrupa egemenliği için Fransız-Habsburg mücadelesinin başlaması.
1495    Cem Sultan vefat etti (Osmanlı).
1496-1497    Kazan hanı, Mamuk (Sibir hanzadelerinden)’un saltanatı.
1497 İlk Rus elçisi İstanbul’a geldi.
1497 Cabot’un Newfoundland’a varması.
1497    Fergana hükümdarı Babür (1483-1530), Semerkant’ı ele geçirdi.
1497-1502    Kazan hanı, Abdüllatif’in saltanatı.
1498    Portekizli Vasco de Gama’nın Hindistan deniz yolunu keşfetmesi.
Eylül 1499 İnebahtı Kalesi fethedildi (29 Eylül 1499 Osmanlı).
15. yüzyıl sonları Orta Asya steplerinde Kazak İmparatorluğu kuruldu (15. yüzyıl sonları).
15.    yüzyıl sonları Deniz yolu ile yapılan ticaretin öneminin artması sebebiyle, İpek Yolu’nun da dahil olduğu, kara ticaret yollarının önemini kaybetmesi (15. yüzyıl sonları).
15.    yüzyıl İtalyan Rönesansı: Leonardo da Vinci (1452-1519), Michelangelo (1475-1564), Rafael (Raffaello) (1483-1520), Botticelli (1444-1510), Machiavelli (1469-1527), Ficino (1433-1499).
XVI.    yüzyıl
16.    yüzyıl Türk halk şiirinin ustaları: Kaygusuz Abdal, Köroğlu, Pîr Sultan Abdal.
16.    yüzyıl başları Kaşgar’da Hocalar’ın ortaya çıkışı ve daha sonra Ak-Dağlık ve Kara-Dağlık olmak üzere ikiye bölünmesi (16. yüzyıl başları).
1500 Navarin, Modon, Koron alındı (Osmanlı).
1500    Muhammed Şeybâni Han (1451-1510) idaresindeki Özbekler, Semerkant’ı ele geçirdiler ve bu suretle Maveraünnehir’in yönetimini Timurlular’dan devraldılar.
1501    "Muhakemet-ül Lügateyn” adlı eserin yazarı Ali Şir Nevaî (d.1441 Herat - ö.1501) öldü.
1501-1511 Babür ve Özbekler, Semerkant’ın kontrolü için mütemadiyen savaştılar.
1502    Venedikle Sulh yapıldı (Osmanlı).
1502    Altınordu Hanlığı’nın, Kırım Tatar Hanlığı hanının eline geçmesiyle nihâî çöküşü.
1502-1518 Kazan hanı, Muhammed-Emin (ikinci defa)’in saltanatı.
1502-1723/1736 İran’da Safevî Hanedanlığı dönemi: Safevî hanedanı Şah I. İsmail (1501-1524) tarafından kurulmuştur. Hanedanın diğer önemli bir üyesi I. Abbas (1588-1629) idi.
1504    Babür, Kâbil’de kendi Devleti’ni kurdu.
1505    Bayezid Külliyesi açıldı (Osmanlı).
1505    Portekizliler’in Afrika’da ticaret merkezleri kurmaya başlamaları.
1506    Özbekler, Buhara’yı ele geçirdi.
1507    Özbekler, Herat’ı ele geçirdi ve Timur Hanedanlığı sona erdi.
1508    Şah İsmail Bağdad’ı ele geçirdi, Özbekler’i yendi.
1509    Peter Henle’nin cep saatini icad etmesi (Nürnberg).
1509    İstanbul’da Küçük Kıyamet adı verilen zelzele oldu (Osmanlı).
1509-1532    Astrahan hanı, Hüseyin (bin Canibek bin Mabmud Han)’in saltanatı.
1510    Muhammed Şeybânî Han, Safevî hükümdarı Şah İsmail’le yaptığı Merv Savaşı’nda öldürüldü. Bu gelişme Maveraünnehir’de başkenti Semerkant olan Şeybânî Hânedanlığı’nın kurulması ile neticelendi. Ancak siyâsî güç gittikçe Buhârâ’ya kaydı.
1510    Amerika’ya Afrikalı kölelerin gönderilmeye başlanması.
1510-1920    Hîve Hanlığı: Hazar Deniziyle Aral Gölü Güneyinde kurulmuş, merkezi Hîve/Harezmdir. Ruslar tarafından işgal ve ardından da zoraki himaye altına alınmıştır.
1511    Şahkulu Baba İsyanı gerçekleşti (Osmanlı).
1511 Portekizliler’in Malaka’yı almaları.
Nisan 1512 II. Bayezıd tahtan çekildi I. Selim tahta çıktı (24 Nisan 1512 Osmanlı).
Mayıs 1512 II. Bayezit vefat etti (26 Mayıs 1512 Osmanlı).
1512-1520 I. Selim (Yavuz)’in saltanatı (Osmanlı).
1514 Çaldıran Zaferi: Yavuz S. Selim (1512-1520) ile Şah İsmail arasında yapılan Çaldıran Savaşı (1514) neticesi, kısa bir süre için de olsa Tebriz Osmanlı Devleti’nin eline geçmiş ve ilk defa
Osmanlı ve Azerbaycan Türkleri birleşmiştir.
1514-1533    Doğu Çağatay Hanı Seyid’in saltanatı ve başkenti, İli’den Kaşgar’a nakletmesi.
1514 Şah İsmail’e karşı Çaldıran zaferi (Osmanlı).
1515-1523    Kırım hanı, I. Mehmedgerey (Uluğ)’in saltanatı.
1516    Osmanlılar Filistin’i fethetti.
Ağustos 1516 Memluklülerle Mercidabık Savaşı yapıldı. I. Selim’in ordusu, Memlûk ordusunu yendi (24 Ağustos 1516).
1517    Ridaniye zaferi: Suriye, Mısır ve Arabistan’ın fethi (Osmanlı).
1517 Piri Reis Mısır’da Sultan Selim’e ilk dünya haritasını sundu (Osmanlı).
1517 Osmanlı hakanı Yavuz Sultan Selim’in 17 Ocakta Kahire’ye girmesi. Tomambay’ın 13 Nisan’da öldürülmesi. Yavuz’un hutbede halife ilan edilmesi, Kutsal Emanetleri teslim alması.
1519 Anadolu’da Celali isyanları başladı (Osmanlı).
1519 Barbaros Hayrettin’in yönetiminki Cezayir’in Osmanlı Devleti’ne bağlanması.
1519 İspanya ve Felemenk hükümdarı V. Carlos’un (Şarlken) imparator olması.
1519 Cortes’in Aztek İmparatorluğu’nu istilaya başlaması.
1519    Magellan’ın Büyük Okyanus’u aşması.
1519-1521    Kazan hanı, Şah Ali (Şeh Ali?, birinci defa)’nin saltanatı.
Eylül 1520 Yavuz Sultan Selim vefat etti (22 Eylül 1520 Osmanlı).
Eylül 1520 Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktı (30 Eylül 1520 Osmanlı).
1520    Hattat Şeyh Hamdullah vefat etti (Osmanlı).
1520-1566    I. Süleyman (Kanuni)’ın saltanatı (Osmanlı).
1521    Belgrad fethedildi (Osmanlı).
1521 Piri Reis Kitab-ı Bahriye adlı eseri hazırlamaya başladı (Osmanlı).
1521    Martin Luther’in afaroz edilmesi: Avrupa’da Reform hareketlerinin başlaması.
1521-1524    Kazan hanı, Sahibgerey (Kırım sülalesinden)’in saltanatı.
1522    Babür, Kandahar’ı ele geçirdi.
Aralık 1522 Kanuni Sultan Süleyman, Rodos’un teslimini istedi (13 Aralık 1522 Osmanlı). Rodos adası Osmanlı Devlet’ine katıldı.
1523    Kırım hanı, I. Gazigerey’in saltanatı.
1523-1532    Kırım hanı, I. Saadetgerey’in saltanatı.
1524    Mısır’da Hain Ahmet Paşa isyan etti (Osmanlı).
1524-1531    Kazan hanı, Safagerey (birinci defa)’in saltanatı.
1525    Patatesin Güney Amerika’dan Avrupa gelmesi.
1525 İlk Fransız elçisi İstanbul’a geldi.
1525    Şeyhülislam Zenbilli Ali Efendi vefat etti (Osmanlı).
1526    Mohaç muharebesi ve Macaristan’ın fethi (Osmanlı).
Kasım 1526 Kanuni, Avusturya seferine çıktı (27 Kasım 1526 Osmanlı).
1526-1530 Hindistan’da Babürlüler Devleti’nin kurucusu, Zahirüddîn Muhammed Babür Şah’ın saltanatı.
1526-1858 Hindistan Türk-Moğol Babür İmparatorluğu: Panipat muharebesi, Bâbur’un Delhi sultanlığını ele geçirip Gurkânlı (Bâbürlü) hanedanını kurması. İngilizler tarafından yıkılmıştır.
1527    Bosna’nın fethi tamamlandı (Osmanlı).
1528    Piri Reis Kanuni’ye ikinci dünya haritasını sundu (Osmanlı).
1529    Budin’in fethi ve I. Viyana kuşatması.
Eylül 1529 I. Süleyman (Kanuni) Budapeşte’yi fethetti (8 Eylül 1529 Osmanlı).
1530-1556    Hindistan’da Hümayun (Nasirüddin Muhammed) saltanatı.
1531-1533    Kazan hanı, Can-Ali’nin saltanatı.
1532 Astrahan hanı, Ak Kübek (bin Murtaza bin Amed)’in saltanatı.
1532 Pizarro’nun Peru’da İnka İmparatorluğunu istilaya başlaması.
1532    Kırım hanı, I. İslamgerey’in saltanatı.
1532-1551    Kırım hanı, I. Sahibgerey’in saltanatı.
1533    Barbaros Hayrettin Paşa Omanlı Devleti’ne katıldı ve Cezayir beylerbeyi oldu.
1533-1537    Astrahan hanı, Abdurrahman (bin Adülkerim)’ın saltanatı.
1533-1546 Kazan hanı, Safagerey (ikinci defa)’in saltanatı.
1534    Bağdat’ın fethi (Osmanlı).
1534 İngiltere Kralı VIII. Henry’nin Katolik Kilisesi’nden ayrılarak, Angilikan Kilisesi’ni kurması. 1534 Tebriz’e ikinci defa girildi (Osmanlı).
1534    Şeyhülislam İbn-i Kemal vefat etti (Osmanlı).
1535    Osmanlı ile Fransa arasında kapitülasyon antlaşması yapıldı.
1537-1539 Astrahan hanı, Derviş Ali (bin Şeyh Hayder bin Şeyh Ahmed)’nin saltanatı.
1538    Hadım Süleyman Paşa Hint seferine çıktı (Osmanlı).
Eylül 1538 Kaptan-ı Derya Barbaros Hayrettin Paşa, Cenevizli Amiral Andrea Doria komutasındaki Haçlı (Alman, Portekiz, İspanya, Avusturya, Ceneviz) donanmasına karşı ‘Preveze deniz zaferini’ kazandı. Amiral Andrea Doria, Yunanistan’ın batısındaki Preveze’de yapılan şiddetli çarpışmalar sonrasında yenilerek kaçtı. Osmanlı donanması ise, Haçlı donanmasından 29 gemiyi ele geçirdi (27 Eylül 1538).
1539    Sih dininin kurucusu Baba Nanak’ın ölümü.
1539-1554 Astrahan hanı, Yamğurca (bin Berdibek bin Murtaza)’nın saltanatı.
1540    Venediklere verilmiş olan ticari ayrıcalık kaldırıldı (Osmanlı).
1541    Budin Osmanlı’ya bağlanarak Beylerbeylik oldu.
1541 Calvin’in (Kalven) Cenevre’de ayrı kilise kurması (Kalvinizim).
1543 Estergon ve Belgrad fethedildi (Osmanlı).
1543 Kopernik (1473-1543), "Gök Cisimlerinin Devri Üzerine” eserini yayımladı.
1545 Potosi (Peru) ve Zakatekas (Meksika) gümüş madenlerinin bulunması.
1546-1548 Kazan hanı, Şah-A1i (ikinci defa)’nin saltanatı.
1547    San’a fethedildi (Osmanlı).
1547-1598 Rusya’da Rurik Hanedanı dönemi.
1547-1584    Korkunç İvan IV. yönetime geldi. Çar unvanını kullanmaya başladı ve Kazan Astrahan ve Nogay hanlıklarını ele geçirdi. Onun hükümdarlığı zamanında Sibirya topraklarının büyük kısmı Rus Çarlığı’nın eline geçti.
1548    İkinci İran seferi düzenlendi (Osmanlı).
1548-1549    Kazan hanı, Safagerey (üçünçü defa)’in saltanatı.
Temmuz 1549 Barboros Hayrettin Paşa vefat etti (4 Temmuz 1549).
1549-1551    Kazan hanı, Ütemişgerey’in saltanatı.
1550 Süleymaniye Külliyesi inşa edildi (Osmanlı).
1550 Altan Han’ın Çin’i işgali.
1550    Çin’de Japon korsanlarının yağmacılığı.
1551    Trablusgarp fethedildi (Osmanlı).
1551-1552 Kazan hanı, Şah-Ali (üçüncü defa)’nin saltanatı.
1551-1577 Kırım hanı, I. Devletgerey (Taht algan)’in saltanatı.
1552    Kazan hanı, Muhammed Yâdigar (Astrahan sülâıesinden)’ın saltanatı.
1552    IV. İvan (Korkunç İvan, 1533-1584), Kazan şehrini kuşatttı ve ele geçirerek katliam yaptı. Kazan Hanlığı Rusların eline geçti, Kazan Türkleri bundan böyle istiklallerini kaybettiler.
1553    Kanunî’nin İran Seferi: Osmanlı-İran/Sünnî-Şiî mücâdelesi Kânûnî S. Süleyman (1520-1566)’ın 1553’deki İran seferi ile devam etmiş, Tebriz bir kez daha Osmanlı’nın eline geçmiş, fakat bir kaç yıl sonra Osmanlı tekrar bölgeden geri çekilmiştir.
1553 Turgut Reis Akdeniz seferine çıktı (Osmanlı).
1554-1556 Astrahan hanı, Derviş Ali (ikinci defa)’nin saltanatı.
1555    Osmanlı-Safevî Barışı. Osmanlı-İran arasında Amasya Anlaşması imzalandı.
1556    Ünlü Türk şairi Fuzûli (Mehmed B. Süleyman, 1480-1556) öldü. Kerbelâ’da doğdu, 1556’da Kerbelâ’da öldü. Şiirde “Fuzûlî” adını, kendi şiirlerinin başkalarınınkilerle, başkalarının şiirlerinin de kendisininkilerle karşılaştırılması için aldığını, böyle bir takma adı kimsenin beğenmeyeceğini düşündüğünden kullandığını, Farsça Divan’ının girişinde açıklar.
1556    IV. İvan, İdil/Volga havzasındaki Astrahan Hanlığı’nı ele geçirdi/yıktı.
1556-1600 Sibir Hanlığı: Uralların doğusunda kurulmuştur.
1556-1605    Hindistan’da Akbar (Celaleddin Muhammed) saltanatı.
1557    Portekizliler’in Makao’ya yerleşmeleri.
1557 Fas fethedildi (Osmanlı).
1557    Süleymaniye Külliyesi açıldı.
Haziran 1557 Süleymaniye Camii ibadete açıldı (7 Haziran 1557).
1557-1598    Buhara’da son ve en büyük Şeybânî hükümdarı II. Abdullah Han (1533-1598)’ın saltanatı.
Kasım 1558 İngiltere Kraliçesi I. Elizabeth tahta çıktı (17 Kasım 1558).
1558-59    Rusların Anthony Jenkinson idaresinde, Maveraünnehirle ilk ticarî teması.
1559    Tütünün Avrupa’ya ilk gelişi.
1560    Cerbe Adası alındı (Osmanlı).
1560 Portekizliler’in Brezilya’da şeker kamışı tarımına başlamaları.
Kasım 1560 Venedikli amiral Andrea Dorya öldü (25 Kasım 1560).
Eylül 1561 Şehzade Bayezıt idam edildi (25 Eylül 1561 Osmanlı).
1562    Kaptan-ı Derya Seydi Ali Reis’in ölümü (Osmanlı).
1562-1598    Fransa’da din savaşları.
1563    Ünlü denizci Seydi Ali Reis vefat etti (Osmanlı).
1563-98    Sibir Hanlığı’nda, son Şeybânî hükümdarı Küçüm Han’ın saltanatı).
1565 Ekber Şah’ın Gurkânlı (Bâbürlü) egemenliğini Dekkan’a yayması.
1565    Sokollu Mehmet Paşa’nın 14 yıl sürecek veziriâzamlığının başlaması (Osmanlı).
1566    Kanuni Sultan Süleyman Zigetvar seferine çıktı. Bu seferde vefat etti. II. Selim tahta çıktı. Eylül l566-1574 II. Selim (Sarı)’in saltanatı (24 Eylül 1566-1574 Osmanlı).