24 Haziran 2012 Pazar

Türk Tarihi Kronolojisi VIII / Şevket Koçsoy (ms 1071-ms 1241)

1071 Alp Arslan’ın Şii Fatimilere karşı Suriye seferi ile, Malazgirt ve Halepi Selcuklu idaresine alması.
1071 Alp Arslan’ın Bizans Ordusunu yenerek 26 Ağustos Cuma günü Büyük Malazgirt Zaferini kazanması. İmparator Romanos Diogenes’in esir düşmesi ve Bizans’ın Selcuklulara tabiiyeti kabul etmesi. Zaferin Türk ve İslam tarihlerinde bir devir açması, dünya tarihinde de bir dönüm noktası teşkil etmesi. Bu zaferle artık Anadolu, Türkler’e vatan olacak ve burada öncelikle Anadolu Selçuklu Devleti’nin temelleri atılacaktır.

1071-1252 Mengüçoğulları: Kurucusu Mengüç Gâzidir. Anadolu’da kurulmuş olan beylik Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.
1071/1075-1318 Malazgirt Meydan Savaşı ardından Anadolu Selçuklu Devleti kuruldu: Kurucusu I. Süleyman Şahtır. İlhanlılar tarafından yıkılmıştır.
1072 Alp Arslan’ın sulhü bozan Bizans’a karşı Türklere Anadolu’nun fethini emretmesi, Artuk Bey’in Sakarya havzasına kadar işgali. Alp Arslan’ın Türkistan seferi ve bir batini tarafından şehit edilmesi.
1073 Selçuklular, Karahanlılar’ı yendi.
1073 Melik Şah’ın amcası Kavurt Bey’i mağlup ederek Selcuklu İmparatorluğuna hakim olması, Artuk Bey’in Anadolu’dan İran’a çağrılması.
1074 Türklerin bütün Anadolu’ya dolmaları üzerine İmparator Mihael’in yardım maksadıyla Papa’ya müracatı, müsbet bir netice alamayınca Sultan Melikşah’a başvurması.
1075 Melik Şah’ın saltanat mücadelesini ve Artuk Bey’i Anadolu’dan çekmesini fırsat bilen kutalmışoğlu Süleyman şah’ın, kardeşi Mansur ile, Birecik bölgesinden hareketle Konya’yı ve daha sonra İznik’i fethetmesi, Süleyman Şah’ın İznik’i payitaht yapması ve Türkiye Selçuklu Devletini kurması.
1075-1086 Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu Süleymânşah’ın saltanatı.
1078 Süleyman Şah’ın Botaniates’i Bizans tahtına çıkarırken Selçuklu ordusunu Boğaz’ın Anadolu sahilinde yerleştirmesi. Melik şah’ın Süleyman şah’ı itaate almak için Porsuk Bey’i üzerine göndermesive onun Mansur’u öldürmesi, fakat muvaffakiyetisizliğe uğrayarak çekilmesi.
1078-1117 Suriye Selçuklu Devleti: Tutuş tarafından kurulmuş, Artukoğulları’nca yıkılmıştır.
1080 Anadolu’ya dolmuş Türkmenleri etrafında toplayan Süleyman şahın İznik’e devlet kurması üzerine şarktan büyük bir göçebe kitlesinin dalgalar halinde Anadolu’ya dolması.
1080-1201 Saltukoğulları: Kurucusu Ebu’l-Kâsımdır. Anadolu’da kurulmuş olan beylik Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.
1081 Süleyman şah ile Alexis Kommenos arasında yapılan antlaşmaya göre Türk askerlerinin Boğaz sahillerinden Drakon (Orhan-Tepe) çayına kadar çekilmesi ve buna mükabil Bizans’ın Türk işgalinde bulunan bütün Anadolu’da Selcuklu hakimiyetini hukuken tanıması.
1081-1097 İzmir Beyliği: İzmir’de kurulmuştur.
1082 Süleyman şah’ın şarka dönüp Çukurova (Kilikya) ya sefere girişmesi ve Tarsus’u fethi.
1083 Süleyman Şahın Adana, Misis, Anazarba ve bütün Çukurova’yı fethi, Suriye’den kadı ve hatip getirterek bu havalide idari ve dini teşkilat kurması.
1084-1102 Dilmaçoğulları: Kurucusu Dilmaçoğludur. Anadolu’da kurulan beylik, Ermenşahlar tarafından yıkılmıştır.
1085 Antakya’lıların daveti üzerine Süleyman’ın ordusu ile gizlice hareket edip bu şehri fethetmesi, Süleyman’ın tabii Danişmentli Gümüş tekin Ahmet Gazi’nin Malatya’yı kuşatması, Çankırı ve Kastamonu fatihi Kara tekin’in Sinop’u, Buldaca’nın Elbistan ve yukarı Ceyhan bölgesini alması.
1086 Süleyman şahın, Halep’i kuşatması üzerine Melikşah’ın kardeşi Tutuş ve Artuk ile savaşarak 5 Haziranda şehit olması ve Halep kapısında defni.
1087 Süleyman şahın İznik’te naibi bulunan Ebul-Kasım’ın boğazlara doğru akınlara, Marmara sahilinde donanma inşasına girişmesi, İzmir Beyi Çaka ile ittifak teşebbüsü, Melik şah’ın Anadolu’ya ve İznik üzerine ordu göndermesi ve buna karşı selçuklular ile Bizanslılar arasında bir anlaşma yapılması.
1088 İzmir bölgesinde devlet kuran Çaka Bey’in, donanması ile, Bizans karşı adalara taarruz ve fetihleri, Bizanslıları bozguna uğratan Peçeneklerin Lüleburgaz’a kadar ilerlemeleri ve müşterek taarruz için Çaka ile ittifak yapmaları.
1089 Peçenekler üzerine yürüyen Alexis Kommenos’un Silistre’de mağlup olarak İstanbul’a kaçması.
1091 "Bizanslıların Kumanlar ile birlikte 29 Nisan’da Peçenekleri Meriç üzerinde mağlup ve imha etmesi, Çaka’nın Bizanslılara karşı adalar denizinde savaşı devamı.
1092 Sultan Melikşah’ın ölümü üzerine Büyük Selçuklu Devleti üçe bölündü: Nicaea (Anadolu’da), Hemedan (İran’da) ve Merv (Maveraünnehir ve Horasan’da).
1092 Melikşah’ın ölümü üzerine Kılıç Arslan’ın İsfahan’dan İznik’e gelip babasının yerine tahta çıkması, Çaka’nın kızı ile evlenmesi, Bizanslıları Marmara kıyılarından atması, Melik şah’ın İznik üzerine ve Selçuklulara karşı göndermiş olduğu Bozan’ın onun ölüm sebebi ile Anadolu’dan ayrılması.
1092-1107 I. Kılıçarslan devri (Anadolu Selçuklu).
1095 Kılıç Arslan’ın devletini kuvvetlendirdikten ve Bizans ile muahede yaparak emniyetini sağladıktan sonra şarki Anadolu’da fetihlere başlaması ve Gabriel’in elinde bulunan Malatya’yı muhasara etmesi.
1095-1175 Danişmendoğulları: Kurucusu Danişmenddir. Anadolu’da kurulan beylik, Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.
1095-1185 İnaloğulları: Kurucusu Emir Sadrdır. Anadolu’da kurulan beylik, Eyyûbîler tarafından yıkılmıştır.
1096 I. Haçlı Seferi. Türk Selçuklu fetihlerine karşı Bizans’ın tahriki ile Haçlı seferlerinin hazırlanması ve bunların öncüsü olarak Keşiş Pierre ile birlikte başı-bozuk, cahil ve mutaasıp Haçlı kitlelerinin İznik üzerine hareketi. Selçuklu Kılıç Arslan’ın kardeşi Kulan Arslan (Davud)’ın bunları imhası.
1097-1231 Harezmşahlar/Harzemşahlar/Harizmşahlar Devleti kuruldu: Kurucuları Kudbeddin Muhammed (1097-1127) ve oğlu Atsız (1127-1156) idi. Devlet, Moğollar tarafından yıkılmıştır.
1098-1231 Artukoğulları: Kurucusu I. Sökmendir. Anadolu’da kurulan beylik, Eyyûbîler tarafından yıkılmıştır.
1099 Kudüs Haçlılar’ın eline geçti.
XII. yüzyıl
12. yüzyıl Kazan Şehri kuruldu.
1100-1207 Ahlatşahlar (Ermenşahlar): Kurucusu I. Kutbeddindir. Anadolu’da kurulan beylik, Eyyûbîler tarafından yıkılmıştır.
1104-1407 Artukoğulları (Mardin): Kurucusu I. İlgâzîdir. Anadolu’da kurulan beylik, Karakoyunlular tarafından yıkılmıştır.
1106 İmam-ı Gazalî, “İhyâi’l-Ulûmi’d-Dîn” adlı eserini yazdı.
1110-1116 Sultan Şahinşah devri (Anadolu Selçuklu).
1116-1155 I. İzzeddin Mes’ûd devri (Anadolu Selçuklu).
1117-1154 Şam (Börili) Atabeyliği: Şam’da kurulmuştur.
1117-1194 Irak Selçuklu Devleti: Kurucusu Mahmud tarafından kurulmuş, Harezmşahlar tarafından yıkılmıştır.
1122 Ruslar, Kumanlar’ı yendiler.
1124 Tunguz Juchenler, Çin’den Moğol Kitanlar (Liao Hanedanı: 916-1124)’ı çıkardılar. Bu gelişme Semirechye/Yedisu’da Karahitay Devleti’nin kurulması ile sonuçlandı.
1127-1259 Musul-Halep (Zengili) Atabeyliği: Musul-Halep havalisinde kurulmuştur. Merkezi Halep şehridir.
1137 Karahitaylar, Hocent’de (o tarihlerde Selçuklular’a tabi olan) Karahanlılar’ı yendiler.
1140/1141 Katavan savaşı yapıldı: Kara-Hitay hükümdarı Kür-han ile Büyük Selçuklu sultanı Sencer kuvvetleri arasında yapılan savaşta Sencer mağlup oldu. Savaşın ardından Put-perest Kara-Hitaylar, tâ Horasan sınırlarına kadar ilerlediler. Bu durum Maveraünnehir’de kuvvet birikmesine yolaçtı.
1146-1225 Azerbaycan Atabeyliği: Azerbaycan’da kurulmuştur.
1146-1232 Erbil (Beytiginli) Beyliği: Musul’un doğusunda Erbil merkezli olarak kurulmuştur.
1147 II. Haçlı Seferi. Urfa’nın fethi üzerine Alman Konrad ve Fransız kıralı Saint Louis kumandasında Haçlı kuvvetlerinin Türkiye hududlarına girmesi. Selçuklu Sultan Mesud’un büyük Alman ordusunu 25 Birinci Teşrîn 1147 günü imha etmesi. Efes, Denizli’den Antalya yolunda Fransız ordusunun büyük kayıplara uğrayıp, az kimsenin gemilere binerek Suriye’ye varabilmesi. Rumlar’ın hiyanetini ve Türkler’in şefkatini gören 3000 Frank’ın Müslüman olması, Sultan Mesud’un bu zaferleri ile Anadolu’da Selçuklu hâkimiyetini diriltmesi.
1147-1284 Fars (Salgurlu) Atabeyliği: Güneybatı İran’da Şiraz merkezli olarak kurulmuştur.
1153/1157 Merv’deki Büyük Selçuklu Sultanlığı’nın paralı askerler olan Oğuzlar tarafından yıkılması.
1154 (1155/62/67) Cengiz Han’ın doğumu.
1155-1192 II. Kılıçarslan devri (Anadolu Selçuklu).
1157 Sultan Sançar (Sencer)’ın vefaatı ile Büyük Selçuklu Sultanlığı’nın kalan kısmı da son buldu.
1157-1231 Harezmşahlar: Kurucusu İl Arslandır. Moğollar tarafından yıkılmıştır.
1158-1169 Yaruklu (Yıva) Beyliği: Musul merkezli olarak kurulmuştur.,
1164-1165 İdil Bulgar Hanı, İbrahim’in saltanatı.
1166 Yesevî tarikati’nin kurucusu, Türk mutasavvıf, şair Ahmed Yesevî, vefaat etti. A. Yesevi, Sayram’da doğdu. Özellikle Sir-i Deryâ (Seyhun) ve Taşkent yöresindeki bozkırlarda yaşayan göçebe Türkler arasında İslamiyet’in yerleşmesinde büyük rol oynadı. Tesiri Türkistan sınırlarını aşarak 13. y.yılda da Anadolu’ya yayıldı. A. Yesevî aynı zamanda Nakşibendî tarikatinin pirlerinden de sayılır.
1167 Oxford Üniversitesi kuruldu.
1167 Cengiz Han’ın babası Yesügey Bagatur’un ölümü.
1174-1250 Eyyûbîler: Kurucusu Selâhaddîn Eyyubîdir. Memlûklar tarafından yıkılmıştır.
1176 Miryakefalon Savaşı (Anadolu Selçuklu).
1180 Nakşibendî şeyhlerinden Abdülhâlık Goncdüvânî Buhara’nın Goncduvan köyünde vefaat etti.
1185-1233 Artukoğulları (Harput): Kurucusu I. Ebû Bekirdir. Anadolu’da kurulan beylik, Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.
1192-1196 I. Gıyaseddin Keyhüsrev’in I. saltanat dönemi (Anadolu Selçuklu).
1194 Son İran Selçuklu Sultanı III. Tuğrul’un vefatı ile, İran’da Selçuklu dönemi sona erdi ve Maveraünnehir’de Türk Harezm Hanlığı kuruldu.
1196-1204 Rükneddin Süleyman Şah dönemi (Anadolu Selçuklu).
XIII. yüzyıl
I3. yüzyıl Altınordu Devleti, 1223 yılında güney steplerini istila etti. Rus prenslerini haraç ödemeye mecbur etti.
13. yüzyıl “ed-Devletü’t-Türkiyye el-Memlûkiyye” zamanında Mısır ve Suriye’ye “Türkiyye” deniliyordu.
1204 Sinop’un fethi (Anadolu Selçuklu).
1204-1205 III. Kılıç Arslan dönemi (Anadolu Selçuklu).
1204-1320 Çobanoğulları Beyliği: Kurucusu Çoban Beydir. Anadolu’da kurulan beylik, Candaroğulları tarafından yıkılmıştır.
1205-1220 Anadolu Selçuklu Devleti’nin siyâsî istikrar ve inkişâf devri.
1205-1211 I. Gıyaseddin Keyhüsrev’in II. saltanat dönemi (Anadolu Selçuklu).
1206 Cengiz Han, Moğollar’ın Hanı oldu.
Haziran 1206 Kudbeddin Aybeg, Lahor’u ele geçirerek, Delhi Türk Memlukları Devleti’nin temellerini attı (26 Haziran 1206).
1206-1413 Delhi (Hind) Sultanlığı hakimiyet yılları: Hindistan’da Delhi merkezli olarak kurulmuştur.
1207 Cengiz Han, Kırgızlar’ı itaat altına aldı: Moğolistan’ı idaresi altında birleştirmek isteyen Cengiz Han, Merkit ve Naymanlar’la birlikte Kırgızlar’ı da itaati altına almıştır (1207). Böylece Kırgızlar, Cengiz idâresindeki Moğollar’a itaat eden ilk Türk kavmi unvanını almışlardır. Artık Kırgızlar, Cengiz Han’ın oğlu Tolui’nin hakimiyet sahasına dahil edilen bölgede, birer reis tarafından idare edilen iki kısım halinde yaşamağa devam edeceklerdir.
Mart 1207 Antalya’nın fethi (5 Mart 1207, Anadolu Selçuklu).
1209 Cambridge Üniversitesi kuruldu.
1209 Moğollar, Yenisey Kırgızlar’ını yendiler ve Kırgızlar’ı Tien Shan’ın güneyine kaçmak mecburiyetinde bıraktılar.
1209 Barçuk yönetimindeki Uygurlar, Moğol hakimiyeti altına girdi.
1210 Harezmliler, Karahitaylar’ı yendiler.
1211-1220 I. İzzeddin Keykavus devri (Anadolu Selçuklu).
1215 Cengiz Han, Pekin’i aldı. Merkitler üzerine oğlu Cuci’yi gönderdi.
1216 Ermeniler Üzerine Sefer; Karaman, Ereğli ve Lârende kasabaları’nın kurtarılışı (Anadolu Selçuklu).
Ocak 1216 Antalya üzerine sefer ve Antalya’nın kurtarılması (22 Ocak/K.Sani 1216, Anadolu Selçuklu).
1218 Kaşgar’ı işgal eden Moğollar, Semirechye/Yedisu’yu ve Tarım Havzası’nı ele geçirdi.
1218 Moğol elçilerinin Harezm Şahı Muhammed tarafından idam edilmesi, Moğollar’ın ilk Batı Seferini hazırlamalarına sebep oldu.
1219 Moğollar, Sirderya’yı geçtiler ve Maveraünnehir’i istilaya başladılar.
1220 Moğollar, Harezmliler’i yenerek Buhara ve Semerkant’ı ele geçirdiler.
1220-1231 Son Harezm şahı Celâleddin Harezmşah saltanatı.
1220-1237 I. Alaeddîn Keykubâd’ın Saltanatı (Anadolu Selçuklu’da ikbal devri).
1220-1670? Şerefhanlar Beyliği: Kurucusu Şeref Handır. Anadolu’da kurulan beylik, Osmanlı Devleti tarafından yıkılmıştır.
1221 Moğollar, Horasan ve Afganistan’ı ele geçirdiler.
1223 Alâeddîn Keykubâd’ın Alâiye’yi fethi (Anadolu Selçuklu).
1223 Sultan ve Beyler arasında mücâdele (Anadolu Selçuklu).
1223-1227 Altınordu hanı, Cuci (Cengiz Han’ın büyük oğlu)’nin saltanatı.
1223/1224 Harezm Şahı’nın peşine düşen Moğollar, Kalka Irmağı’nda Ruslar’la karşılaştılar ve onları yendiler.
1225 Ermeniler ve Haçlılar’a karşı cihad (Anadolu Selçuklu).
1226 Fırat boylarında fetihler (Anadolu Selçuklu).
1227 Suğdak (Kırım) Seferi (Anadolu Selçuklu).
1227 Cengiz Han’ın öldü. İmparatorluğu vârisleri arasında paylaşıldı. Bu vârisler arasında (kendisine Rus steplerindeki Kıpçak Hanlığı düşen) Batu ve (payına Maveraünnehir, Tarım Havzası ve Yedisu’daki Çağatay Hanlığı düşen) Çağatay da bulunmaktaydı.
1228 Şark siyaseti ve Erzincan’ın ilhakı (Anadolu Selçuklu).
1228 Trabzon Seferi (Anadolu Selçuklu).
1230 Ahlat’ın sukutu ve tahribi üzerine Sultan Alaeddin ve Celaleddin arasında başlayan hasmane münasebetler neticesinde 10 Ağustosta Yassı-çimen’de vukubulan meydan muharebesinde Harezm ordusunun müthiş bir bozguna uğraması ve imha edilmesi (Anadolu Selçuklu, Harzemşahlar’a karşı yapıldı).
1231 Moğollar, yeniden canlandırılmış olan Harezm Hanlığı’nı yendiler. Harezmşahlar Devleti son buldu. Son Harezmşahı Celâleddin Harezmşah (1220-1231) idi.
1236 Moğollar’ın ikinci Batı Seferi başladı.
1236/1241-1256 Altınordu hanı, Batu (Cuci’nin ikinci oğlu)’nun saltanatı.
1236-1502 Altınordu Hanlığı’nın saltanat yılları: Kurucusu Batu Handır. Ruslar tarafından yıkılmıştır.
1237-1246 II. Gıyaseddin Keyhüsrev (Anadolu Selçuklu).
1240 Kiyev, Moğollar’ın eline geçti ve Rusya Moğol hakimiyeti altına girdi.
1240 Diyarbakır’ın Fethi (Anadolu Selçuklu).
1240 Baba İshak’ın Anadolu’da Peygamberlik iddiası ile isyanı (Babâî İsyânı) ve Türkmen istîlâsı (Anadolu Selçuklu).
1241 Selçuklu ordusunun Meyyafarkin (Silvan) ı muhasarası, Moğol tehlikesi ve halifenin tavassutu ile Eyyubilerden Şahabeddin Gazi’nin tabiiyeti kabul etmesi şartı ile bir anlaşma yapması.